Notacja algebraiczna

Dlaczego notacja jest niezbędna

Notacja algebraiczna to światowy standard zapisu partii szachowych. Jej opanowanie otwiera przed tobą ogromny świat: możesz czytać książki szachowe, analizować partie historyczne, zapisywać własne partie, by je później przeglądać, i brać udział w każdym oficjalnym turnieju, w którym od pewnego poziomu notowanie jest obowiązkowe.

Bez notacji szachy są grą ulotną. Dzięki notacji każda partia staje się dziełem, które można przekazywać, analizować i podziwiać po wiekach. To dzięki notacji możemy dziś odtworzyć partie Morphy’ego, Alechina czy Tala w najdrobniejszych szczegółach.

System współrzędnych: nazywanie pól

Szachownica to siatka 8×8 = 64 pól. W notacji algebraicznej każde pole jest oznaczone współrzędną złożoną z litery (linia pionowa) i cyfry (rząd):

Linie (kolumny): 8 linii oznaczonych jest od lewej do prawej (z punktu widzenia białych): a, b, c, d, e, f, g, h.

Rzędy: 8 rzędów numeruje się od dołu do góry (z punktu widzenia białych): od 1 (rząd białych) do 8 (rząd czarnych).

Tak więc pole w lewym dolnym rogu (u białych) to a1. Pole w prawym górnym rogu to h8. Biały król zaczyna na e1, czarny król na e8.

Nazwy figur

Każda figura jest oznaczona wielką literą. Konwencje różnią się w zależności od języka, ale w polskim używamy:

Zapisywanie posunięcia

Zapis posunięcia wskazuje, która figura się rusza i na które pole:

Format: [figura][pole docelowe]

Przykłady: Sf3 = skoczek idzie na f3. Ge5 = goniec idzie na e5. Hd4 = hetman idzie na d4.

W przypadku pionów zapisuje się tylko pole docelowe: e4 = pion idzie na e4.

Przypadki szczególne

Bicie: Używa się znaku × (lub x). Sxe5 = skoczek bije figurę na e5. W przypadku piona: exd5 = pion z linii e bije na d5 (podaje się linię wyjściową).

Niejednoznaczność: Gdy dwie figury tego samego rodzaju mogą pójść na to samo pole, podaje się linię lub rząd wyjściowy. Sfd2 = skoczek z linii f (nie ten drugi) idzie na d2. S1d2 = skoczek, który stał w rzędzie 1.

Szach: Znak + następuje po posunięciu. Hh5+ = hetman idzie na h5 i daje szacha.

Szach i mat: Znak # następuje po posunięciu. Hh7# = hetman na h7 daje mata.

Roszada krótka: 0-0 (po stronie króla).

Roszada długa: 0-0-0 (po stronie hetmana).

Promocja: Pole, po którym następuje figura. e8=H = pion idzie na e8 i zmienia się w hetmana.

Czytanie całej partii

W zapisanej partii posunięcia białych i czarnych następują po sobie według numerów. Oto Partia Nieśmiertelna (Anderssen–Kieseritzky, Londyn 1851), klasyczny przykład błyskotliwej kombinacji:

Symbole adnotacji

Komentatorzy używają umownych symboli do oceny posunięć i pozycji:

Notacja długa: bardziej jednoznaczna alternatywa

Notacja długa (czyli długa notacja algebraiczna) wskazuje zarówno pole wyjściowe, jak i docelowe, dzięki czemu każde posunięcie jest całkowicie jednoznaczne: e2-e4, Sg1-f3, Gc4xb5. Jest rzadziej używana we współczesnych publikacjach, ale nadal stosuje się ją w niektórych programach i kontekstach dydaktycznych.

Teraz, gdy opanowałeś notację, możesz poznawać wielkie partie historyczne. Zacznij od biografii Bobby’ego Fischera i Garriego Kasparowa, które zawierają analizy ich najlepszych partii, albo pogłębiaj znajomość motywów taktycznych, czytając partie z komentarzami.